De tienduizend dingen (1955) van Maria Dermoût (1888-1962) is een van de meesterwerken van de Nederlands-Indische literatuur. Het boek is door vele lezers, onder wie vooraanstaande literatuurwetenschappers, geanalyseerd en geïnterpreteerd. Het definitieve woord over De tienduizend dingen zal dan ook niet snel gesproken of geschreven worden. Het mysterie dat het boek in zich draagt, laat zich nooit helemaal ontrafelen. De tienduizend dingen is een boek dat op vele niveaus gelezen kan worden.

Dat maakt het mogelijk dat elke generatie De tienduizend dingen, net als De stille kracht van Louis Couperus, weer andere, nieuwe dimensies in het boek ontdekt en eraan toevoegt. Zo las Amitav Ghosh in The Nutmeg’s Curse; Parables for a Planet in Crisis uit 2021 beide romans op een ecokritische manier. Volgens de Indiase schrijver zijn De stille kracht en De tienduizend dingen stemmen te vinden van krachten die wij niet kunnen beheersen of begrijpen. Deze niet-menselijke stemmen moeten weer in onze verhalen worden opgenomen om een planetaire catastrofe te vermijden. Ghosh geeft zelfs aan dat het lot van de mensheid en van al onze verwanten daarvan afhangt.

De tienduizend dingen is ook een mystiek en religieus boek. In de roman worden wereldgodsdiensten als het christendom, boeddhisme, taoïsme en animisme op een onvergelijkbare manier met elkaar verbonden. De mix van christendom, islam, boeddhisme, taoïsme en animisme is tegelijkertijd typerend voor de beleving van religie in Nederlands-Indië en in Indonesië: een universum waarin alles bezield is en met elkaar samenhangt, een wereld waarin harmonie hoort te heersen.......